Son Dakika
RAHMET günlerinin kapisi aralaniyor BERAT KANDILIMIZ MÜBAREK OLSUN Şiir Dokundu Yüreklere Kur’an-ı Mehcur Bırakmak/ Zehra Türkmen Türkiye’nin Ortadoğu’daki Sıkıntıları أردوغان: أهل "ديار بكر" 1979 gizemi ve Kâbe baskını Görüş ufkumuz üzerine El Nusra lideri öldürüldü iddiası Ünvanlarına göre 2014 zamlı memur maaşları
Genç İmamlar Haber| Diyanet, Aktüel, Düşünce, Edebiyat
RAHMET günlerinin kapisi aralaniyor
RAHMET günlerinin kapisi aralaniyor
 
BERAT KANDILIMIZ MÜBAREK OLSUN
BERAT KANDILIMIZ MÜBAREK OLSUN
 
Şiir Dokundu Yüreklere
Şiir Dokundu Yüreklere
 
Kur’an-ı Mehcur Bırakmak/ Zehra Türkmen
Kur’an-ı Mehcur Bırakmak/ Zehra Türkmen
Biruni, Eserleri ve Bilime Katkısı
 
Biruni, Eserleri ve Bilime Katkısı
Bîrûnî, kendi memleketi olan Harezm’de himayesi altında yaşadığı emirliğin komşu emirlikçe saldırıya uğraması üzerine kısa bir süre bir başka hükümdara sığınıyor; fakat daha sonra tekrar vatanına dönüyor
2 Mayıs 2012 Çarşamba 11:37
Yazdır
E-imamlar
Müslümanların dünyanın ortak mirası olan bilime önemli bir ivme kazandırdığı ortaçağda, öne çıkan büyük dehalardan birisi de Ebu Reyhan Muhammed bin Ahmed el-Birûnî’dir. Birçok alanda yapmış olduğu çalışmalarla, çeşitli araştırmaların sonucu takdir edilen bu büyük dehayı, Bilgi Büyücüsü Biruni isimli eserin sahibi Emine Sonnur Özcan’a sorduk.Biruni

Sizleri tanıyabilir miyiz?

Rize’nin Çayeli ilçesinde doğdum. Üniversite öğrenimime kadar orada okudum. Gazi Üniversitesi’nde resim ve tarih öğrenimi gördüm. Hacettepe Üniversitesi’nde devam ettiğim doktora öğrenimimi tamamlamak üzereyim. Evli ve iki çocuk annesiyim.

Sizin Ötüken Yayınları’ndan neşredilmiş Bilgi Büyücüsü Birûni adlı bir eseriniz var. Neden Biruni? Sizi araştırmaya sevk eden şey neydi?

Daha fakültede tarih okumaya başlamadan önceki yıllarımda, ilim tarihi alanına ilgi duymaktaydım. Bu çerçevede okuduğum eserler beni FârâbîBîrûnîİbni Sîna ve diğer Müslüman âlimlerle tanıştırdı. Sonra da bu büyük şahsiyetleri hiç bilmeyenler ve genç nesiller için onların biyografilerini anlaşılır bir dille kaleme alma sorumluluğunu duydum.  İbni Sînâ ile başladım, ardından Fârâbî ve Bîrûnî geldi.

Biruni ülke ülke neden tutsak ya da birilerinin hamiliğinde yaşamak zorunda kalmıştır?

Bîrûnî, kendi memleketi olan Harezm’de himayesi altında yaşadığı emirliğin komşu emirlikçe saldırıya uğraması üzerine kısa bir süre bir başka hükümdara sığınıyor; fakat daha sonra tekrar vatanına dönüyor. Onun esareti, Gazne hükümdarı Mahmud’un Harezm’i ele geçirmesi ve oradaki âlimleri kendi ülkesine götürmesi bağlamında dile getirilir. Kitapta ayrıntılı olarak ifade edildiği gibi, Bîrûnî’nin esaret biçiminde başlayan Gazne serüveni kısa bir süre içinde hükümdâr Mahmud’un kendisine karşı duyduğu büyük hürmete dönüşür. Birûnî, Gazneli Mahmud’dan sonra gelen hükümdarlardan da benzer saygı ve ihtiramı görmüştür.

Biruni'nin ay'ın durumunu gösteren modellemesi

Özellikle geçmiş yıllarda ve hatta günümüzde Biruni’nin Türk olduğu yönünde tezler öne sürülmüştür. Siz de kitapta bu konuyla alakalı ailesiyle ilgili bilgilendirmede bulunuyorsunuz. Biruni’nin soy üzerinden gündeme gelmesini nasıl değerlendiriyorsunuz?

Birûnî, eserlerini Arapça dilinde kaleme almıştır. Bilindiği gibi Ortaçağ’da Müslümanlar arasında ilmî eserler Arapça dilinde yazılırdı. Onun tek bir eseri Farsçadır. O da Farsî bir hükümdara hediye edilmek üzere kaleme alınmıştır.

Birûnî günümüze ulaşan eserlerinde soyuna dair herhangi bir bilgi vermemiştir. Elimizde erken yaşta babasını ve kısa bir süre sonra annesini kaybettiği ve Harezm’in dış bölgelerinden birinde doğduğu dışında herhangi bir bilgi bulunmamaktadır. Harezm vilâyetinde o dönem Türkler ve diğer pek çok millet yaşamaktaydı. Bununla beraber, eczacılık üzerine yazdığı Saydale isimli eserinde, adını vermeden, anadiliyle yazmadığını; çünkü yazması durumunda kimsenin yazdıklarını anlayamayacağının altını çizmektedir. Diğer yandan, aynı eserde köylü bir Türkmen’le karşılaşıp onunla bir bitki hakkında sohbet ettiğini de söylemektedir. Birûnî’nin Harezm Türkçesi konuşuyor olduğunu bilsek de sadece buna dayanarak onun Türk olduğunu söyleyemeyiz. Tıpkı Türk olmadığını söyleyemeyeceğimiz gibi… Kaldı ki bu tür olağanüstü dehaya sahip şahsiyetlerin verdikleri eserlerde milletler üstü bir kimlik intibaı uyanmaktadır.

Şu da söylenmelidir ki Fârâbî’nin esasen bir Türk olduğu; İbni Sînâ’nın annesinin isminin Uldız (Yıldız); babasının isminin Abdullah (muhtemelen yeni aldığı bir Müslüman adıdır) olduğundan hareketle onun da Türk soyundan geldiği rahatlıkla ileri sürülebilir. Buna rağmen her iki ilim adamının eserlerinde en ufak bir kavmiyetçilik izi göremeyiz.

Biruni'nin dünya haritasıBilim tarihçiliğini başlatan isimlerden biri olan George Sarton, Biruni’yi “ortaçağın en büyük âlimi” kabul eder. Sizce bu bir disiplinde çok ileri gitmiş olmasından mı yoksa birçok disiplinde başarılı olmasından dolayı mıdır?

Sarton’un, XI. asıra “Bîrûnî asrı” demesinin sebebi, büyük ihtimalle büyük âlimin daha yirmili yaşlarından başlayarak son nefesini verdiği yetmiş beş yaşına kadar matematik, coğrafya, jeoloji, kimya, mineraloji, tarih, sosyal antropoloji gibi pek çok alanda sayısız başyapıt kaleme almasından kaynaklanmıştır. Bildiğim kadarıyla Bîrûnî’nin eser vermediği tek alan müziktir.

E. S. Kennedy, World Scientists Biographyisimli ansiklopedik eserin Bîrûnî maddesinde ünlü bilginin eserlerini sınıflandırmıştır. Yukarda saydığımız ilim dallarında toplam 146 eser ve 14 büyük çalışmasının olduğu tespit edilmiş olup bunların 22’si şu an mevcuttur. Ve 13 tanesi basılmıştır.

Bilinen en eski Hindoloji kitabı Biruni’nin “Kitab-ul Hind” adlı eseridir. Bu eserin Müslümanların yaşadığı coğrafya üzerinde ne gibi etkileri olmuştur?

Kitabu’l-Hind, dünyada etnoloji ve antropoloji alanında yazılmış ilk eser olup, Birûnî’nin Hindistan coğrafyasında bizzat kendi gözlem ve incelemeleriyle ortaya koyduğu bir şâheserdir. Bu eserin Müslümanlar üzerindeki etkisi hakkında herhangi bir iz bulunmamaktadır. Buna karşın, XVIII. yüzyıldan itibaren Batı sömürgeciliği çerçevesinde düzenli bir şekilde yürütülen oryantalizm incelemeleri, Bîrûnî’nin anılan eserini XX. yüzyıl başlarında İngilizce’ye kazandırmıştır. Zannım odur ki Hindistan’daki İngiliz sömürgeciliği Bîrûnî’nin Hint halkını yakın plana alan bu eşsiz çalışmasından –maalesef ki– epeyce faydalanmıştır!

Biruni gözlemden ziyade matematiksel hesaplamalarla öne çıkar. Takvimler konusundaki başarısı sizce bundan mı kaynaklanıyor?

Gözlemler, yani rasatlar ve matematik hesaplamalar, geometri, cebir, coğrafik konum hesabı, takvimler… Bunların tümü birbiriyle ilintili alanlardır.Biruni'nin Gazne'deki türbesi

En önemli eseri “Kanun-i Mesudi” olarak görünür. Bu eserin önemi nedir? Neden bu kadar önemsenmiştir bu eser?

Kânûn-i Mes’ûdî, kuşkusuz alanında (astronomi) bir başyapıttır. Ancak kanımca “Bîrûnî’nin en önemli eseri şudur” demek mümkün değildir. Onun günümüze ulaşan (ve muhtemelen ulaşmayan) her bir eseri kendi alanında birer hârika olarak konumunu korumaktadır. Gazne hükümdarı Sultan Mesud’a ithafen yazdığıKânûn-i Mes’ûdî’nin fazla önemsenmesi, eserin aynı zamanda ansiklopedik bir nitelik taşıması ve hacmi nedeniyle olabilir.

İlk defa Biruni tarafından ortaya konulan bilimsel metodlar hakkında ne söylemek istersiniz?

Dünya Müslümanlarınca daima desteklenmiş olanrasat yapma ve rasathane kurma faaliyetlerine Ebû Reyhân’ın getirdiği yenilik devrim niteliğinde olup; kendisinden sonra gelen Avrupalı bilim adamlarının yapacağı incelemelere kılavuzluk etmiştir: Rasatlarda kullanılan açıölçer yayların hassasiyetlerini artırmak amacıyla ilk kez çapraz çizgiler usulüyle taksimatlandırmaya gitmiştir. Onun Harezm,Cürcânîye ve Gazne’de yaptığı rasatlar sonucunda ortaya çıkan Yer’in eksen eğikliklerinin ortalaması, 230 36' 00'' ‘dir. O dönemde kabul edilen doğru değerin 230 34' 10'' olduğu düşünülürse, ünlü bilginin rasatlarındaki yanılgı payının ne kadar düşük olduğu ortaya çıkar.

Bîrunî, küresel trigonometri prensiplerini astronomiye uygulamıştır. Son dönemlerde ortaya çıkarılan Makâsıd İlm el-Heyeh (Astronomi İlmine Anahtar), küresel trigonometri alanında yazılan ilk bağımsız eser olup büyük bilgin Bîrûnî’ye aittir. O, maddelerin yoğunluğunu da modern değerlere çok yakın sonuçlarla ölçmüştür. Pakistanlı ilim adamları Hakim Mohammed Said ve Dr. Ansar Zahid Khan’ın hazırladığı Al-Biruni, His Times, Life and Works adlı kitapta tüm bunlar ayrıntılarıyla görülebilir.

Ebû Reyhân el-Bîrûnî’nin çok yönlü bilimsel şahsiyeti ve bilimlere bütüncül yaklaşımı kendisini beşerî bilimlerde de göstermektedir. İlk kez Karl Marx tarafından ileri sürüldüğü kabul edilen iktisadî dinamiklere bağlı tarih anlayışının gerçek sahibi Bîrunî’dir. Büyük âlime göre toplumun temelini iktisadî ilişkiler oluşturmuştur. Bu nedenle devletleri yönetenlerin görevi ekonomik düzeni ve sınıflar arası eşitliği sağlamaktır. Bu bağlamda büyük bilginin tarih anlayışı iktisadî temellidir. O, tarihî olayları iktisadî sebeplerle açıklayarak, dinî sebeplerle açıklamanın ilmen doğru olmadığına işaret etmiştir. Buna karşın, samimî bir Müslüman olan Bîrûnî, tam bir dinî yetkinlikle, eserlerinin gerekli bulduğu Emine Sonnur  Özcankısımlarında Kuran’dan âyetler ve hâdisler aktarmayı ihmal etmemiştir. Büyük bilginin sahip olduğu sağlam dînî inançlar ile objektif bilim adamlığı yanı dengeli bir uyum sergilemiştir. Bütün araştırmalarında kullandığı karşılaştırmalı bilimsel yöntemi dinler tarihinde yaptığı çalışmalara da uygulayıp, objektif tespitlere ulaşabilmiştir.

Çok büyük sıkıntılar çekerek olağanüstü bilgi ortaya koyan Biruni, günümüzde bilimle uğraşmak isteyen insanlara nasıl bir örnek teşkil eder?

İlme meraklı insanların Bîrûnî’den; onun hayat hikâyesi ve çalışmaklarından alacakları ilham ve örnekler, doğrusu hesaba sığmayacak niteliktedir. Bunun da ötesinde, Bîrûnî ve diğer Doğulu ilim dâhilerinin didaktik olmayan biyografileri en kısa zamanda çocukların ve gençlerin eğitim müfredâtına dâhil edilmelidir. İnanıyorum ki onların dehâlarıyla tanışan insanların kendilerine olan güvenleri artacak ve ayrıca kimlikleri de zenginleşecektir.

Anahtar Kelimeler: biruni, eserleri, biruni ve, bilime, katkısı, birunieserleri, ibn sina, ferabi, biruni, kimdir, birunikimdir,
Bu haber toplam 3931 defa okunmuştur
Haber Yorumları
Yorum Ekle
Bu habere henüz yorum yapılmamıştır, ilk yorum yapan siz olun.
 Diğer Haberler
 
İmamlar Haber- Bilgi Demposu
Yazarlar
Misafir Yazarlar
 · Görüş ufkumuz üzerine · Hacca niyet etti 7 cihanı gezdi · Kur'an ve Kurban · Kurbanla ilgili tüm şeyler · Benlik sanatı, bencillik sanatı · İslâm’da resim yasağı yoktur ama… · BIR MUSALLALIK SALTANAT · ELVEDA YA SEHR-I RAMAZAN · MART DÜNYA KADINLAR GÜNÜ VE İSLAMIN KADINA BAKIŞI · Mevlit kandiliniz mübarek olsun
Anket
Gece Namazını ( Teheccüd ) Hangi Sıklıkla Kılıyorsunuz
Her Gün
Haftada Bir Gün
Ayda Bir Gün
Yılda Bir Gün
Namaz Vakitleri
İmsak
5:19
Güneş
6:46
Öğlen
13:03
İkindi
16:25
Akşam
19:08
Yatsı
20:28
Videogaleri
Fotogaleri
Tarihte Bugün
2005 Hadisa katliamı
Hakkımızda | Künye | Reklam | İletişim | RSS
Bu sitede yayınlanan tüm materyalin her hakkı saklıdır. Kaynak gösterilmeden kullanılamaz. islamiHit.com islami-siteler haberler haberler
Yazılım: Haber Sitesi Kur
Ziyaretçi Defteri
Duyurularımız
Reklam Vermek İçin Tıklayın
Becayiş İlanları
Yeterlilik ve Mbsts
Hatim Almak İçin Tıklayın
Kütübi Sitte